Akkerbouw

Achtergrond 3867 x bekeken 1 reactielaatste update:25 jan 2016

Oorlog om genen van planten

De EU krijgt het steeds lastiger om genetische modificatie buiten de deur te houden. Wetenschappers bedenken nieuwe technieken in het laboratorium. De regelgeving loopt achter.

De discussie over genetische modificatie was tot deze eeuw redelijk simpel. Het draaide om de vraag of het gewenst is dat vreemde genen in een plant werden gebracht. Daar was je voor of tegen. Maar nieuwe veredelingstechnieken maken een opmars. Die maken het debat een stuk lastiger.

Neem bijvoorbeeld Crispr-Cas9 (Kijk onderaan dit artikel voor meer informatie over Crispr-Cas9) en Oligonucleotide Directed Mutagenesis (ODM). Dat zijn technieken waarbij genen in een plant buiten werking worden gesteld of worden veranderd. Hiermee kunnen veredelaars gewenste eigenschappen versterken en ongewenste afzwakken. Dat heeft een enorme vlucht genomen.

Voorstanders stellen dat de nieuwe technieken hetzelfde doen als traditionele veredeling door kruisingen. Tegenstanders vinden het nog steeds geknoei met genen. Overheden moeten uiteindelijk beslissen welke veredelingstechnieken wenselijk zijn en welke niet. Maar die krijgen tegenstrijdige signalen van adviesorganen, wetenschappers en belangenbehartigers.

Niet te onderscheiden van natuurlijke kruising

Neem de Crisp-Cas9-techniek. De Zweedse landbouwdienst Jordbruksverket vindt dat Crispr-Cas9 niet onder de GMO-wetgeving valt van de EU. Want er worden geen genen van buiten in de plant gebracht. De EU-regels gaan ervan uit dat bij genetische modificatie (GMO) een plant genen krijgt van buiten, van de eigen soort (cisgenese) of van een andere soort (transgenese). Bij de gentechniek Crispr-Cas9 worden bepaalde genen in een plant buiten werking gesteld, zonder dat genen zijn ingebracht. Jordbruksverket vindt dat deze techniek daarom niet onder de GMO-regels valt. Bij natuurlijke kruisingen raken ook genen onklaar in de nakomelingen. Daarom zijn Crispr-Cas9-planten niet te onderscheiden van planten die voortkomen uit een natuurlijke kruising. Dat maakt handhaving van een vergunning of een verbod onmogelijk.

Crispr-Cas9-gentechniek

De Duitse overheid krijgt tegenstrijdige adviezen. De voedselveiligheidsautoriteit (Bundesamt für Verbraucherschutz und Lebensmittelsicherheit) adviseert de overheid om Crispr-Cas9 buiten de GMO-regels te houden, omdat geen genen van buitenaf worden ingebracht. De adviesraad voor natuurbescherming (Bundesamt für Naturschutz) vindt Crispr-Cas 9 een gentechniek, omdat het DNA kunstmatig wordt beïnvloed.

De Nederlandse overheid laat zich adviseren door de Commissie Genetische Modificatie (Cogem). Die houdt zich voorlopig op de vlakte. In een advies uit 2014 staat dat Crispr-Cas binnen de EU-regels valt voor genetische modificatie, maar dat uitzonderingen mogelijk moeten zijn. Volgens de Cogem tonen de nieuwe technieken aan dat de huidige EU-regelgeving moet worden herzien.

Gevaren en onvoorspelbare gevolgen

Ook belangenbehartigers en wetenschappers mengen zich in de discussie. Een maatschappelijke organisatie als Greenpeace hamert op eventuele gevaren en vindt dat ook de nieuwe technieken leiden tot knippen en plakken van genen met onvoorspelbare gevolgen. Alleen gewassen die op een natuurlijke manier zijn verbouwd, zijn gezond voor mens en milieu.

Wetenschappers van Wageningen Universiteit benadrukken de veiligheid van genetische modificatie. De universiteit heeft er ook belang bij dat te zeggen, want het heeft een modificatietechniek bij aardappelen (zie het overzicht van GM-aardappelen hieronder) vervolmaakt.

EU GMO-vrij eiland

De Nederlandse overheid houdt zich nog op de vlakte. Dat kan ook moeilijk anders, gezien de tegenstrijdige of nietszeggende adviezen. De Europese Commissie heeft ook nog geen besluit genomen. Niet over de al langer bekende vormen van genetische modificatie (transgenese en cisgenese) en niet over de nieuwe technieken. Australië, India, Argentinië en de Verenigde Staten vinden dat de Crispr-Cas 9-techniek ook geen gangbare GMO-techniek. De EU blijft nog lang een GMO-vrij eiland in een genetisch gemodificeerde wereld.

Crispr wel of niet GMO?

Vanuit de landbouw is er een politieke discussie of de Crisp-er techniek nu wel of niet onder de genetische modificatie (GMO) moet vallen. De Europese politiek is er nog niet uit. Wat betreft de landbouw, zal het in eerste instantie om Crispr-gewassen gaan zoals graan, aardappelen of bieten. Voor zover bekend, bevindt dit zich allemaal nog in een experimenteel stadium.

Overigens, sinds het ontstaan van de Crispr-Cas 9 gentechniek, zijn er honderden artikelen geschreven door wetenschapper die geloven dat deze techniek één van de meest innovatieve is die –naast planten en dieren- ook op de ontwikkeling van de mensheid een enorme invloed zal hebben.

En ook die menselijke experimenten hebben plaatsgevonden. Hoe mooi zou het zijn als je (vooraf) de kans op kanker kunt minimaliseren of zelfs uitschakelen?

Door Jan Engwerda, Bas van Hattum (TREKKER) en Allison Winstanley (eindredacteur internationale titels RBI)

Eén reactie

  • Bertus Buizer

    Gezien de ervaringen tot nu toe heeft het geknutsel aan DNA van planten steeds als belangrijkste doel om er via patenten financieel belang uit te halen. Dat is en blijft ongewenst, in ieder geval zolang er geen onafhankelijk (peer-reviewed en in een gerenommeerd onafhankelijk tijdschrift gepubliceerd) onderzoek is geweest waaruit blijkt dat dit op lange termijn geen nadelige invloed heeft op gezondheid, natuur, biodiversiteit, voedselzekerheid, enz.

    Er is inmiddels nota bene al een CRISPR patentoorlog uitgebroken tussen de Berkeley Universiteit van Californië en het Broad Institute (eigendom van de Harvard Universiteit en het Massachusetts Institute of Technology in Cambridge), waarbij het om heel veel geld zou gaan. Zie: http://bit.ly/1lw5h0K

    De afkorting CRISPR ontstond in 2012 en staat voor “Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats”.

    De CRISPR techniek moet volgens mij tot een vorm van genetische modificatie (GMO) worden gerekend, net als cisgenese en transgenese. Wij moeten die in de EU niet toestaan, al was het alleen maar omdat die op den duur de voedselzekerheid in gevaar kunnen brengen. Zie: http://bit.ly/1UJyEZq

    Ik merk steeds dat Wageningen UR in de GMO-discussie (bijvoorbeeld wat betreft cisgenese in het DuRPh-project) een dubieuze rol speelt.

    Voor een adequate duurzame voedselvoorziening is juist meer aandacht nodig voor de bodem. Een toereikende regelmatige aanvoer van voldoende organische stof aan de bodem helpt daarbij en is nodig tegen verdere klimaatverandering (meer opslag van koolstof in de bodem). Maar, inderdaad, daarop zijn geen patenten mogelijk.
    Dus niet interessant?

Of registreer je om te kunnen reageren.