Akkerbouw

Achtergrond 4135 x bekeken 16 reactieslaatste update:27 jul 2015

Bio-energie biedt boer mogelijkheden

Biomassa kan een veel belangrijker energiebron worden, blijkt uit een groot onderzoek. Belangrijkste, hoopgevende conclusie: dat hoeft helemaal niet ten koste te gaan van de voedselzekerheid.

Biobrandstoffen hebben geen al te beste naam. Ze zouden inefficiënt zijn in het verminderen van de broeikasuitstoot. Volgens sommige tegenstanders werken ze zelfs averechts. Een ander veelgehoord bezwaar is de concurrentie met voedselgewassen. De grootschalige productie van biobrandstoffen zou te veel grond in beslag nemen. De voedselproductie zou in de knel kunnen komen, met prijsstijgingen als gevolg. Politieke tegenstanders vinden verder dat de stimuleringsprogramma’s die vooral Westerse landen hebben voor biobrandstof de markt verstoren. Ze zouden eigenlijk een heel ander doel hebben dan duurzame energievoorziening, namelijk de landbouw beschermen.

Scope verwerpt scepsis

Wat een contrast met de toonzetting van een zeer omvangrijk internationaal wetenschappelijk onderzoeksrapport over biomassa als energiebron, dat dit voorjaar in Parijs verscheen. In Scope Bioenergy & Sustainability hebben 137 onderzoekers van 82 instituten in 24 landen hun kennis op dit terrein gebundeld. Scope 
(Scientific Committee on Problems of the Environment) is een organisatie die internationaal wetenschappelijk onderzoek coördineert op het gebied van duurzaamheid, en is gelieerd aan de Unesco. Hun conclusies maken gehakt van alle scepsis over bio-energie.

Naar 30 procent van de energie

De mogelijkheden zijn juist enorm. Geteelde biomassa kan in 2050 met gemak 30 procent van de wereldenergiebehoefte dekken, zonder dat dat ten koste gaat van biodiversiteit en voedselzekerheid, is de conclusie. Het is juist andersom: mits op de juiste wijze ingezet, kan de productie van biomassa als energiebron de voedselzekerheid ondersteunen en bijdragen aan een duurzame economische ontwikkeling in arme landen. Honger gaat niet over gebrek aan voedsel, maar over gebrek aan geld. De oplossing van zowel hogere productiviteit als hogere voedselzekerheid is het maken van goede combinaties.

Miscanthus, of olifantsgras is een veelbelovend biomassagewas. Andere grassoorten zijn nog productiever.

Eén recept is er niet, is de conclusie. De onderzoekers komen met een lange waslijst van mogelijke verbeteringen. Restproducten kunnen beter benut worden, bij de keuze voor een gewas moet goed rekening gehouden worden met de waterbehoefte, integreer de bioenergieproductie met bestaande activiteiten, ga biomassa telen op gronden die nu slecht benut worden, in plaats van op kostbare en nu al intensief benutte gronden voor voedselgewassen. Gebruik energieproductie vooral als extra economische pijler voor het platteland, niet als enige, is ook een advies.

13 miljard hectare land, 12 procent akkerbouw

De wereld heeft 13 miljard hectare (gigahectare) land. Ruwweg een derde daarvan is bos, een kwart bestaat uit extensief grasland (prairies, savannes, pampa’s), 12 procent is in gebruik voor akkerbouw. Grasland zoals we dat in Nederland kennen, valt ook in die categorie. De rest, ook ruim 30 procent, is woestijn en stedelijk gebied – vanuit landbouwkundig oogpunt is er weinig verschil tussen die twee, ze zijn beide onbruikbaar.

40 miljoen hectare akkerbouwgrond verdween

De voedselvoorziening gebeurt vooral op die 12 procent ‘akkerbouw’. Dit areaal, zo’n 1,5 miljard hectare, staat bovendien sterk onder druk. Enkele procenten per jaar verdwijnen door erosie en verstedelijking. Tussen 2000 en 2010 verdween 40 miljoen hectare. En dat terwijl de wereldbevolking groeit en rijker wordt, en er dus juist groei in voedselproductie nodig is. Daar komt nog eens bij dat de opbrengst per hectare van de belangrijkste voedselgewassen de afgelopen decennia minder hard is gaan stijgen. Voor mais is een jaarlijkse verhoging gehaald van 1,6 procent, voor tarwe maar 0,9 procent. Tot 20 jaar geleden groeide de opbrengst per hectare harder dan de vraag. Gevolg was een constante daling van de reële voedselprijzen. Daaraan is afgelopen jaren een einde gekomen.

Niet ten koste van voedsel

En toch concluderen de onderzoekers zonder twijfel en herhaaldelijk dat er veel meer biomassaproductie mogelijk is – zonder het bovenstaande probleem nog groter te maken. De oplossing zit hem met name in betere benutting van marginale gronden. Voor de groeiende voedselbehoefte is tot 2050 70 miljoen hectare extra landbouwgrond nodig. De klimaatverandering eist ook ruimte. Totale extra behoefte is dan tussen 130 en 219 miljoen extra hectare.

13,5 megahectare voor biofuels

De laatste jaren zijn biofuels opgekomen. Daar is netto ongeveer 13,5 megahectare voor in gebruik, ongeveer gelijk verdeeld over biodiesel en bioethanol. Willen we 10 tot 20 procent van de wereldenergievoorziening uit biomassa halen, dan is daar 50 tot 200 megahectare voor nodig – niet alleen voor suikerriet, mais en koolzaad, maar vooral ook voor nieuw te ontwikkelen houtige biomassa, die per hectare veel meer oplevert.

Enorme arealen zijn dat. Maar met een beetje moeite is er zelfs veel meer beschikbaar. Volgens Scope ligt er 600 of misschien wel 900 miljoen hectare grond min of meer te wachten op betere benutting. Let wel, dit is geen bos of natuur, maar grond die nu ook al in gebruik is of is geweest. Vooral extensieve graasgronden in Zuid-Amerika en Afrika bieden mogelijkheden. In 2050 zou maar liefst 1,2 miljard hectare beschikbaar zijn voor andere doelen dan voedsel en veevoer.

Oorzaak stijging voedselprijzen niet bewezen

Gaat biobrandstof ten koste van voedsel? Volgens de onderzoekers is nooit bewezen dat stijging van voedselprijzen in het verleden veroorzaakt is door de productie van bio-energie. Expansie van het areaal energiegewassen kan een bijdrage leveren, maar alleen als meerdere factoren samenvallen ontstaan problemen. Als alles tegenzit dus.

Stabielere inkomsten voor de boer

Daar staat ook een onverwacht positief effect tegenover. Productie van energiegewassen naast andere gewassen kan het inkomen van boeren stabieler maken, evenals de prijzen voor landbouwgewassen. Er valt immers meer te kiezen, de markt wordt flexibler, boeren krijgen meer bestaanszekerheid. Dat is goed voor de plattelandseconomie. En dat geeft weer meer mogelijkheden voor het aanleggen van infrastructuur en andere vormen van ontwikkeling, tot aan onderwijs toe. Een extra economische pijler dus, die uiteindelijk goed uitpakt voor iedereen.

Dit artikel is verschenen in Boerderij Ambitie van 21 juli.
Lees ook: De toekomst van biobased economy

Laatste reacties

  • gjcamps

    Johan wat bedoel je met een megahectare, duizend keer een kilohectare, dus een miljoen hectare, je gebruikt verschillende benamingen voor hetzelfde, is verwarrend. Aangezien de olieprijzen zo laag zijn zal het nog wel even duren voordat een boer er wat aan kan verdienen.

  • agratax2

    De vraag is wie kan de goedkoopste productie aan bioenergie of bio grondstoffen voor industrie leveren. Niet de boer, maar wel de  Plantage landbouw gecombineerd met verwerking tot brandstof of grondstof voor biobased productie. Moet de akkerbouw deze teelten erbij doen in zijn bouwplan, dan zal er te veel kosten voor toelevering of de verwerkingscapaciteit zal (te) klein zijn t.o.v. plantage teelt. Ik kan alleen maar hopen dat er genoeg water zal zijn voor zowel de teelt als de bewerking en om de gebruikers (>9 miljard) te laven en van eten te voorzien. 

  • agro1


    er liggen enorme hoeveelheden bruikbare grond te wachten op aanvaardbare opbrengstprijzen. voedsel is in overvloed beschikbaar aan prijzen, waarvoor het nergens ter wereld rendabel geteeld kan worden. bananen is 's werelds meest verhandelde commodity en deze worden onder mensonwaardige omstandigheden(beregenen met bestrijdingsmiddelen, terwijl er mensen onder moeten werken) geproduceerd. ruim baan voor de onvolprezen plantagelandbouw. voed de wereld en verhonger.

  • poldes


    wij ontvangen over de maand junie voor boerderijmelk exclusief btw 0,268 per liter 1e klas met gemiddelde gehalten hier in Nederland.

    probeer daar maar eens hoogwaardige energie van te maken ?  dit kun je toch geen voedselprijs noemen?

  • farmerbn

    Als er 137 duurbetaalde onderzoekers aan dit rapport gewerkt hebben zal er wel een achterliggende reden zijn. Wie weet hoe de boeren nu weer genaa.d gaan worden?

  • ed12345


    Farmerbin niet zo pessimistisch het is natuurlijk voor de gewone boer voorlopig de kat uit de boom kijken .Agratax het kan ook zijn door meer beplanting op schrale gronden het water juist beter wordt vast gehouden

    Als we de woestijn randen konden beplanten zonder dat dit zo snel mogelijk als brandhout wordt gekapt zou dat ook beter voor die streken zijn

  • Jan-Zonderland

    Allemaal mooie praat en mooie getallen maar zoals gewoonlijk mis ik de cijfers over de efficientie van al deze  bioenergiegewassen. Men doet voorkomen of al deze gewassen zomaar groeien en zomaar veranderd kunnen worden in energies, in welke vorm dan ook. Voor mij dus weer een waardeloos verhaal van al die duurbetaalde 'wetenschappers'.

  • l coumans

    inderdaad Jan de meeste energie gewassen hebben een negatief energiesaldo maar daar hoor je niemand over ,het is alleen maar bedoeld om subsisie binnen te harken

  • Mozes

    @Jan-Zonderland, ik heb mij een keer laten vertellen dat de ethanolproductie uit suikerriet in Brazilië een rendement heeft van 60%. Maar suikerriet vraagt zeer weinig grondbewerking. Daarnaast is de zonkracht in Brazilië enorm veel hoger dan verder van de evenaar. Het rendement in Europa en Noord Amerika zal dan ook stukken lager zijn. Zeker als er energiegewassen worden geteeld die veel grondbewerking, oogstbewerking en kunstmest nodig hebben zoals biomais voor vergisters. 

  • pinkeltje


    Dat het netto energieredement wanneer je het hele systeem doorrekent van bio energie niet erg hoog is dat ia al langer bekend. Einde van het liedje is dat het erg dure energie is. En ten opzichte van de energievraag kun je maar een beperkte hoeveelheid produceren. En als het echt een grote buisness wordt of dan de boeren als primaire producenten daar het grootste deel van de winst van opstrijken? Zou zomaar eens kunnen van niet. Maar laten we optimistisch blijven.

  • l coumans

    niet hoog pinkeltje het energie saldo is negatief ,maakt ook niet uit wat de energie kost bij een positief energiesaldo.

  • agratax2

    Het gaat niet alleen over Energie. Hennepteelt bv. valt ook onder Bio based economy. Ik ben het met Jan Zonderland eens dat ook de grondstof voor Biobased moet groeien en wel zo dat de opbrengst per ha zo hoog mogelijk is om de kosten per ton te drukken. Wat Jan ook schrijft er is nergens een getallen reeks te vinden over milieukosten (water gebruik. kunstmest gebruik en energie gebruik) of verarming van de bodem. Voor de politiek zijn die niet van belang, zij moeten ons de oplossing aandragen, die de milieu angst weg neemt. De angst voor milieu en opraken grondstoffen past hen perfect bij het binnen slepen van stemmen, als ze de oplossing voor het vermeende probleem aangeven. De hoofdoorzaak  'Te veel mensen en een te grote welvaart voor al deze mensen' noemen ze niet, willen ze daar iets aan doen, dan maken ze zichzelf niet populairder en dus zoeken ze de 'oplossing' in randverschijnselen.

  • gjcamps

    Ja Agratax, te veel mensen , moet de politiek dan niet net zoals nu een fosfaatplafond een inwonersplafond gaan instellen. Of vinden we dat ineens niet meer ethisch verantwoord. Zolang de zo'n blijft schijnen is er geen energie probleem op onze aarde. De economie en natuurwetten sturen automatisch af op het meest gewenste energie medium.

  • agro1


    er zijn niet teveel mensen, eten in overvloed aan bodemprijzren, waarvoor nergens ter wereld rendabel geproduceerd kan worden. de vergelijking van camps vind ik enigszins ongepast, zachtjes gezegd. voed de wereld en verhonger

  • gjcamps

    Agro1, de meeste mensen op deze aardbol hebben niet genoeg aan alleen eten. Indien ze dezelfde levenstandaard als wij westerlingen willen, is er dan nog wel voldoende ruimte? Nog even doorgaan met het kappen van tropische bossen en daarvoor in de plaats palmolie plantages of oliefanten gras of wat dan ook , denk je dat dat op lange termijn goed gaat komen? Eten is er genoeg op deze aardbol, bioenergie moeten we toch slimmer aanpakken anders denk ik.

  • agro1


    zolang de olie, gas etc zo onverantwoord goedkoop is, zijn die problemen hypothetisch. niet naar al die zakkenvullende( al gore) onheilsprofeten en miljeuhitsers. luisteren. volgens de laatste wetenschappelijke inzichten begint er in 2030 een nieuwe ijstijd, wait and see. voed de wereld en verhonger.

Laad alle reacties (12)

Of registreer je om te kunnen reageren.