Akkerbouw

Achtergrond 3547 x bekeken

‘Liever twee goede banden dan één rups’

Peter Millenaar, directeur van Agrifac, bespeurt een tendens naar kleinere in plaats van grote bietenrooiers. Een rups onder een grote zware bietenrooier brengt weinig voordeel. Een rups onder een kleine lichte bietenrooier wel.

Peter Millenaar weerspreekt de trend van groot, groter, grootst. Hij ziet het ook de andere kant op gaan. De fabrikant bouwt bietenrooiers die zuinig zijn op de grond van de boer, waarmee loonwerkers bovendien een goede boterham kunnen verdienen. 
Machinefabrikant Agrifac in Steenwijk (Ov.) bouwt bietenrooiers, spuitmachines en drainreinigers. In juli 2012 nam de Franse Exel-groep het zelfstandige Agrifac over. De Exel-groep omvat spuitenmerken Hardi, Evrard, Berthoud en Tecnoma en bietenrooiermerken Matrot, Moreau en Herriau. Eigenaar/directeur Peter Millenaar bleef directeur van Agrifac. In maart 2013 lijfde de Exel-groep ook de Duitse bietenrooierfabrikant Holmer in. Exel herdoopt alle bietenrooiers, behalve Holmer, binnen de groep tot Agrifac Exxact en spuit ze voortaan rood-wit. De namen Matrot, Moreau en Herriau verdwijnen. De Matrot Magister met 7 tonsbunker heet voortaan Agrifac Exxact AutoTraxx. De Agrifac Big Six gaat nu als Exxact SixxTraxx door het leven. De Agrifac Quattro op wielen wordt de Exxact LightTraxx en de rupsvariant hiervan Exxact OptiTraxx.

Bodemfysicus Jan van den Akker van Alterra Wageningen UR stelde in een interview in Boerderij afgelopen voorjaar dat bij de huidige zware landbouwmechanisatie, waaronder bietenrooiers, het risico op onomkeerbare bodemverdichting groot is.

''Ik ben het met Van den Akker eens dat je altijd zuinig moet zijn op je grond. Bodemdruk is daarvan een aspect, maar ook bodemgesteldheid, bodemleven en het aantal bewerkingen. Of bodemverdichting onomkeerbaar is, vraag ik me af. Ik heb veel vertrouwen in het herstellend vermogen van de natuur. Maar als er geoogst moet worden, dan moet dat. Ook als dat ten koste gaat van de structuur. Ik heb nog nooit een akkerbouwer ontmoet die zijn gewassen niet oogst, omdat door het oogsten zijn bodem aan gort wordt gereden. Na enkele jaren zie je gronden toch vaak herstellen.
Als je rooit onder goede weersomstandigheden, maakt het niet uit met welk merk of welk soort rooier je rooit, mits er goede banden onder zitten. Rijdend lossen is essentieel om de bodem te ontzien. Vergelijk het met een trilplaat. Als je daarmee snel over de losse grond beweegt, verdicht je de grond minder dan dat je stilstaat op een bepaald punt.
Bij bietenrooiers bespeur ik een paradox bij boeren. Enerzijds willen ze een lichte machine met kleine bunker, anderzijds willen ze geen kippers op het land.''

Zijn zelfrijdende overlaadwagens op lagedrukbanden beter dan kippers?
''Overlaadwagens geven inderdaad minder bodemverdichting dan kippers. Agrifac heeft ze ooit gebouwd, maar ze zijn verhoudingsgewijs te prijzig. Dat rekent zich niet uit. Een kipper op goede banden is een prima alternatief.''

Bij bietenrooiers zag je de stap van vier naar zes wielen. De bunkerinhoud groeide daarna echter flink, waardoor we qua bodemdruk weer even ver zijn als voorheen.
''De volgorde was anders. De bunkers werden groter, omdat de hectareopbrengsten fors groeiden en de loonwerkers toch per bunker dezelfde meters wilden rijden. Omdat bij dergelijke grote bunkers de wiellasten te groot werden, werden de rooiers uitgebreid met een extra paar wielen. De huidige zeswielige rooiers hebben 30 procent meer capaciteit dan de vierwielers van twintig jaar terug, en zijn 30 procent zwaarder. Echter, op bandengebied heeft de Flex-technologie voor een revolutie gezorgd. Het contactoppervlak per band is met méér dan 30 procent toegenomen en de bandenspanning is meer dan gehalveerd. De nieuwe banden kunnen cyclische drukken veel beter opvangen dan banden van twintig jaar terug.''

Elke rooierfabrikant heeft een zeswieler in zijn programma. Is groot, groter, grootst de trend?
''Integendeel. Je ziet juist meer belangstelling voor kleine rooiers op rupsen, vooral in Nederland. De bodemdruk van kleine rooiers is niet te evenaren. Sinds twee jaar kan de Quattro (nu Exxact LightTraxx) af fabriek van rupsen worden voorzien. Nu wordt een derde op rupsen verkocht en twee derde op banden. Bijna alle in Nederland verkochte Quattro's zijn voorzien van rupsen. In het buitenland is de vraag kleiner, vanwege het kostenplaatje. Een rupsonderstel kost gauw €50.000 extra. Op lange termijn is ook het onderhoud van een rups duurder dan van een band. Na de natte herfst van vorig jaar kregen we veel extra aanvragen. Rupsen staan in de belangstelling, maar na vijf droge jaren hoor je er niemand meer over.
Als ik boer was, zou ik kiezen voor een kleinere rooier op rupsen. Met extra kippers op goede banden voor bietenafvoer, zodat de rooier constant kan doorrooien. Kleine machines geven vaak dezelfde capaciteit als grote, mits de afvoer goed is. De LightTraxx en SixxTraxx (Big Six) hebben dezelfde zesrijige rooiunit.
Of denk aan een rooier met twaalfrijige rooiunit en extra kippers. Daarmee reduceer je het aantal bewegingen op het land met de helft ten opzichte van een zesrijer. Op de Agritechnica komen we met een nieuwe twaalfrijer, de Exxact HexxTraxx.''

In 2003 had Agrifac toch al een twaalfrijer?
''Ja, daar hebben we er 25 van verkocht. Achteraf was de markt er in 2003 niet rijp voor. De logistiek was nog niet voorbereid op een dergelijke rooicapaciteit. Toen waren tweeassige 16 tons kippers al beste jongens, nu hebben veel loonwerkers al drieassige 24-tonners.''

Is het niet aan de fabrikant om telers en loonwerkers te wijzen op kleinere rooiers?
''Agrifac bouwt rooiers waaraan behoefte is. Stel, een klant heeft een 40 tons bunker nodig om zonder kippers te werken en om direct te kunnen overladen in de vrachtauto of in de bult, dan bouwen we die. Maar we wijzen de klant wel op alternatieven en maken onze eigen afwegingen wat we gaan ontwikkelen.''

Denkt u aan lichtere constructies, zoals kunststof, aluminium of carbon?
''In de ontwerpfase heeft gewichtsreducering onze absolute aandacht, bijvoorbeeld door slimmere constructies. Besteed je daar geen aandacht aan, dan worden machines gauw 5 ton zwaarder. Kijk naar Amerikaanse machines. Het speelt bij spuiten nog meer dan bij bietenrooiers. Daar waar nodig wordt hoogwaardig staal gebruikt, daar waar kan lichter staal of kunststof. Het is een fabel dat een 100 procent aluminium spuitboom lichter is dan een stalen.
Wat velen niet beseffen is dat grote banden een machine zwaarder maken, rupsen nog meer. Grote, moderne banden wegen dubbel zoveel als kleine banden van twintig jaar terug.''

Heeft Agrifac wel eens onderzoek verricht naar bodemverdichting door bietenrooiers?
''Ja, maar dat was al in de jaren negentig. Via op verschillende dieptes ingegraven tuinslangen bepaalden we de mate van verdichting door banden en rupsen. Rupsen gaven toen minder verdichting. De resultaten zijn verouderd, de bandentechnologie maakte grote sprongen.
Rupsen zijn goed, maar niet heilig. Op basis van recente praktijkervaringen hebben we geconstateerd dat qua bodemverdichting het verschil tussen een band op 4 bar bandenspanning en 2 bar groter is dan tussen een band op 2 bar en een rups. Een goede band is niet slecht. Een rups is een goede vervanger van één band, maar het contactoppervlak van een rups is vaak te gering om twee banden te vervangen. Liever twee goede banden onder een rooier dan één rups.
Een rups onder een grote zware bietenrooier brengt weinig voordeel. Een rups onder een kleine, lichte bietenrooier geeft wel voordeel.''

Loonwerkersorganisatie Cumela constateerde in 2004 dat veel rooiers een te klein areaal rooien om rendabel te zijn. Nu, bijna tien jaar later, is dat niet veranderd.
''Klopt, er zijn te veel rooiers in Nederland. Dat is geen probleem, maar een gegeven. Nieuwverkochte rooiers rooien voldoende hectares. Maar er zijn legio rooiers ouder dan tien jaar die relatief weinig rooien. Als een loonwerker slechts 100 hectare rooit, kan bij een gemiddeld rooiwerktarief van €350 per hectare een nieuwe rooier niet uit. Maar als bieten rooien niet uit kan, stopt een loonwerker vanzelf. Anderzijds is in een natte herfst wat overcapaciteit in de markt wel fijn.''

Of registreer je om te kunnen reageren.