Akkerbouw

Achtergrond 245 x bekeken

’Overvloed en tekort ligt dicht bij elkaar’

De prijzen in graanseizoen 2010/2011 schommelden sterk. De termijnhandel heeft daar invloed op, zegt graanhandelaar Alex Blonk. ”Op de graanmarkt liggen overvloed en tekort dicht bij elkaar.”

De twintig grootste economieën van de wereld bogen zich eind juni over de gestegen voedselprijzen. Graanhandelaar Alex Blonk in Biddinghuizen denkt dat het lastig is voor politici om de graanmarkt te sturen. ”In de EU wordt bijna 59 miljoen hectare graan geteeld. Als de hectareopbrengst 500 kilo hoger uitvalt heb je 30 miljoen ton graan extra, alleen al in de EU. Iedere inschatting van de graanproductie in de wereld is een gok. De graanmarkt wordt gestuurd door vraag en aanbod en het is de natuur die uiteindelijk het aanbod bepaalt.”

Dat is weer eens duidelijk gebleken in graanseizoen 2010/2011, dat 30 juni eindigde. Blonk: ”Door droogte zakte de graanproductie in Rusland van ruim 90 miljoen naar 61 miljoen ton. Het Russische exportverbod dreef de graanprijzen omhoog.”

Seizoen 2010/2011 kenmerkte zich niet alleen door hogere graanprijzen dan in de jaren er voor. De prijzen schommelden heftiger, van de ene op de andere dag soms met meer dan 10 euro per ton. Blonk: ”Dat heb ik nog niet eerder meegemaakt. Dat komt omdat er vroeger geen termijnmarkt was. De termijnnoteringen reageren heftiger op ontwikkelingen op de graanmarkt dan de fysieke prijzen. Bovendien was de markt in de EU vroeger afgesloten van de wereldmarkt door een systeem van exportsubsidies en importheffingen. De prijzen bleven stabiel. Nu de Europese graanmarkt bijna geheel is geliberaliseerd, gaan de prijzen sterker omhoog en omlaag.”

Grote prijsschommelingen maken kopers en verkopers op de fysieke markt voorzichtig, zegt Blonk. ”Dan doe je even niks tot de rust wat is terug gekeerd.”
Ondanks dat de termijnmarkt prijsschommelingen versterkt, heeft de termijnhandel een nuttige functie. Blonk: ”Op de graanmarkt liggen overvloed en tekort zo dicht op elkaar, dat je te maken hebt met grote prijsschommelingen. Als je graan koopt en het niet direct kwijt kunt op de fysieke markt, kun je de verkoop afdekken op de termijnmarkt. Zo verklein je het risico. Dat is een hele nuttige functie. Maar dat kost wel geld. Op de termijnmarkt in Parijs betaal je 1.100 euro borg per contract van 50 ton tarwe. Als de prijs stijgt moet je bijstorten. Dat kost rente.”

Toch hebben de termijnmarkten in de ogen van politici een slechte naam door de speculatie die daar plaats vindt. Blonk vindt dat niet terecht. ”Uit de maandelijkse rapporten van de CFTC (de toezichthouder op de termijnmarkten in de VS) blijkt dat het aantal speculatieve posities op de termijnmarkt in Chicago schommelt tussen 35 en 50 procent. Is dat veel? Feit is dat speculanten zorgen dat markten in beweging zijn. Maar dat heeft geen invloed op de voedselprijzen. Tegenover iedere koper staat namelijk altijd een verkoper. Het uiteindelijke effect is nul. Politici wijzen te gemakkelijk naar speculanten als de oorzaak van duur voedsel. Maar de voedselprijzen worden bepaald door vraag en aanbod en door overheidsmaatregelen, zoals het Russische exportverbod op graan en de exportquotering van Oekraine. Niet door speculatie. Rapporten van de Wereldbank, de FAO en het LEI komen tot dezelfde conclusie.”

Blonk constateert dat in de VS niet alleen graanhandelaren maar ook veel graantelers gebruik maken van de termijnmarkt. ”Dat is in Europa anders. Banken zouden telers wat meer steun kunnen geven om actief te worden op de termijnmarkt.”
Of het nieuwe graanseizoen opnieuw grote prijsschommelingen laat zien, kan Blonk niet voorspellen. ”Dat hangt er vanaf hoe groot de productie uiteindelijk uitvalt. Het is nog te vroeg om dat te bepalen. Ik hoop wel dat de graanprijzen op een hoog niveau blijven. Dat is niet alleen goed voor de akkerbouwers. Ook in de rest van de keten worden de marges dan wat groter.”

’Markt is sentimenteel en fragiel’

Na de G20 top eind juni over de hoge voedselprijzen concludeerden de landbouwministers van de twintig grootste economieën in de wereld dat de voedselproductie omhoog moet. En de graanmarkt moet transparanter worden door een systeem waarin productie, verbruik en voorraden worden bijgehouden.
Volgens voorzitter Anne Broekema van het Comité van Graanhandelaren is dat laatste onmogelijk. ”Hoe breng je in beeld hoeveel graan een boer nog in zijn silo’s heeft liggen? Dat is al heel lastig in het Westen, laat staan in landen als China of India.”
Voorafgaand aan de G20 top stelde de Franse president Sarkozy dat speculatie moest worden uitgebannen. Broekema vindt dat politici te gemakkelijk naar speculanten wijzen. ”Je hebt speculanten nodig om een markt goed te laten functioneren. In een markt waar weinig wordt gehandeld krijg je een vlakke prijs. Dan kun je ook niet je marges afdekken.”
Het valt Broekema op dat de discussie over speculatie dit jaar weer is opgelaaid. ”Dat was ook zo in 2008 toen we ook een krappe graanmarkt hadden. Maar als de productie stijgt en de prijzen dalen, hoor je politici er niet meer over. Als je voedselzekerheid wilt, moet je zorgen dat de boeren verdienen aan de graanteelt. Maar een gegarandeerde minimumprijs die kostendekkend is leidt tot graanbergen. Dat is niet wenselijk.”
Als politici de graanmarkt willen sturen moeten ze voorraden aanleggen die bij een tekort worden verkocht, vindt Broekema. ”Je hebt ongeveer 20 procent van je graanproductie nodig als voorraad om de markt te kunnen sturen. Maar ja, het aanleggen en onderhouden van zo’n voorraad kost veel geld.”
Als de G20 toch wat had willen doen aan speculatie hadden ze het Amerikaanse beursreglement kunnen overnemen. Broekema: ”Op de termijnmarkten in de VS mag je aan het eind van de looptijd nog maar een beperkt aantal openstaande posities hebben. Je moet bij de toezichthouder melden of je een speculant bent of dat je werkelijk graan aanbiedt of verkoopt. En de termijnmarkten kennen limieten voor de maximale prijsstijging of prijsdaling op één dag. Met dergelijke bepalingen kan de graanhandel uit de voeten. Maar je moet niet de speculanten van de markt weren. Die heb je nodig om markten beter te laten functioneren.”
Politici willen de voedselprijzen in de hand houden om onrust te voorkomen. Volgens Broekema is speculatie niet de oorzaak van prijsstijging. ”De hoofdoorzaak is dat politici zelf ingrijpen in de markt. Kijk naar het exportverbod dat Rusland augustus vorig jaar instelde voor graan of de exportquotering van Oekraine. Dat heeft geleid tot een sterke stijging van de prijzen.”
En het weer is heel belangrijk, zegt Broekema. ”Want dat bepaalt het aanbod. Toen het droog was in april en mei stegen de prijzen. In juni ging het regenen en daalden de prijzen. Als het USDA eind juni aangeeft dat er veel meer mais en tarwe beschikbaar is, kelderen de prijzen weer. De graanmarkt is een sentimentele en fragiele markt en erg moeilijk te voorspellen.”

Graanprijzen schommelden hevig in 2010/2011

Het afgelopen graanseizoen 2010/2011 stond in het teken van een lagere productie. De Zwarte Zee regio had last van droogte. De EU oogstte minder graan door een droog voorjaar. In Canada kelderde de graanproductie doordat in een erg nat voorjaar miljoenen hectares graan niet zijn ingezaaid. Alleen Australië en Argentinië produceerden het afgelopen seizoen meer graan dan in 2009/2010.
Dergelijke natuurverschijnselen hebben geleid tot grote prijsschommelingen in 2010/2011. Die zijn zelfs nog groter geweest dan in het hectische seizoen 2007/2008 (zie tabel).
Het heeft de discussie over regulering van de graanmarkt doen oplaaien, net als in 2008. Eind juni hebben de landbouwministers van de G20 zich daar over gebogen. Maar dat heeft volgens de graansector weinig opgeleverd.



xmlns:x="urn:schemas-microsoft-com:office:excel"
xmlns="http://www.w3.org/TR/REC-html40">





































































































Tarwe
hoogste,
laagste en gemiddelde HPA-notering voertarwe, franco Rotterdam,
hoogste en
laagste stijging in één week; in euro’s per ton; bron: agd.media
2007/2008 2008/2009 2009/2010 2010/2011
Hoogste prijs € 265,27 € 213,00 € 146,00 € 250,00
Laagste prijs € 181,27 € 129,00 € 116,33 € 154,00
Gemiddelde prijs € 229,92 € 148,13 € 128,49 € 217,24
Grootste stijging/week € 21,00 € 11,00 € 8,00 € 25,00
Grootste daling/week € 17,00 € 23,00 € 7,33 € 22,00





Foto

Of registreer je om te kunnen reageren.