Jaarlijks worden bijna 1,5 miljoen kalveren geboren op melkveebedrijven in Nederland. Een deel van de vaarskalveren worden aangehouden om later koeien te vervangen. De overige dieren worden veelal als nuchter kalf afgevoerd.
Hoe dat gaat, bevindt zich buiten het blikveld van de melkveehouder. Wij volgen de weg die het naamloze kalf met oornummer 9437 gaat. Het stierkalf is een Belgisch Witblauw-kruisling dat is geboren op het melkveebedrijf van maatschap Keuper-Koskamp in Megchelen (Gld.).
Foto's: Henk Riswick, tekst: Jacco Keuper
Als het ruim 14 dagen oud is, wordt kalf 9437 aan het eind van de middag opgehaald door veehandelaar Norbert Knufing. Hij is al bijna 25 jaar de vaste handelaar van Keuper. Knufing rijdt twee keer per week zijn ronde om kalveren op te halen; op maandag en donderdag. ,,Dat waren de dagen voorafgaand aan de veemarkten van Doetinchem en Zwolle. Die markten zijn er al lang niet meer, maar de ophaaldagen in Oost-Nederland zijn nog precies als toen."
Keuper heeft een aantal kruislingkalveren die Knufing mee kan nemen. De afvoer van dieren begint met een kritische blik op de papieren. Knufing controleert of de aangeboden kalveren aan het leeftijdsvoorschrift van minimaal 14 dagen voldoen. Daarnaast checkt hij of het nummer op het oormerk overeenkomt met dat op het geboortebewijs. Als het niet klopt, gaan de dieren niet mee.
Als het papierwerk klopt, richt de handelaar zijn blik op de dieren. Hij controleert de algemene conditie van het dier en controleert specifiek op diarree en navelaandoeningen. Een verdikte navel, een natte navel, een breuk of een bloeding; er kan van alles mis zijn. Knufing: ,,Een kalvermester zit ook niet te wachten op het extra werk dat zieke kalveren met zich meebrengen. Kalveren met dergelijke problemen zijn daarom veel moeilijker tot waarde te brengen."
Als alles in orde is, gaat het kalf mee.
Het kleine stukje naar de aanhanger is snel afgelegd. De jonge dieren zijn nog makkelijk te sturen.
In de aanhanger zitten al kalveren van eerdere adressen. Direct worden nieuwe vriendschappen gesloten.
Dan gaan ze onderweg. Knufing heeft zijn vaste adressen, in het gebied tussen Zevenaar en Varsseveld. De totale route bedraagt een kleine 100 kilometer.
Af en toe is er een even een onderbreking in de reis. Op een volgend bedrijf worden kalveren bijgeladen. Gemiddeld zijn rond de 20 stops nodig om de aanhanger vol te krijgen.
Knufing brengt de dieren naar kalverenhandel Gelka bv in Harreveld (Gld.). Daar aangekomen wordt eerst het papierwerk in orde gebracht. De veehandelaar levert de geboortebewijzen af, zodat Cristel Waenink ze kan invoeren in haar dieradministratie. Ze hoeft niet alle levensnummers over te typen, maar kan de streepjescode van de geboortebewijzen scannen. Zo staan alle dieren snel en foutloos in de computer en zijn ze ook op het UBN-nummer van Gelka aangemeld in I&R.
Dan is het tijd om te lossen. Maar eerst moet Knufing hygiënemaatregelen nemen. Voordat hij de dierverblijven van Gelka mag betreden, moet hij bedrijfskleding aantrekken.
Vervolgens kan de veehandelaar de kalveren lossen.
Knufing doet de kalveren in één van de vele hokken op het verzamelcentrum. Daar staan al enkele honderden kalveren uit heel Oost-Nederland.
Ondertussen gaat de handel gewoon door. Er zijn nog maar weinig boeren die dieren per e-mail aanmelden, het meeste gebeurt gewoon telefonisch. Een mobiele telefoon is in het werk van de moderne veehandelaar dan ook niet meer weg te denken.
Als de veewagen leeg is, moet deze ook weer schoon. De handelaar kan zijn aanhanger achterwaarts bij een betonplaat rijden. Daar verwijdert Knufing het strooisel uit de wagen tot deze bezemschoon is.
Vervolgens reinigt en ontsmet hij de aanhanger van binnen en buiten. Ook de banden en de vloermatten van de auto krijgen dezelfde behandeling. En als die er dan toch staat, kun je ook de rest van de auto even meepakken zodat alles weer mooi blinkt.
Ook dat moet worden geadministreerd. Tonny Kolkman, medewerker van het verzamelcentrum, zet een stempel in het ontsmettingsboekje van de aanhanger als Knufing aan de verplichte reinigings- en ontsmettingsregels heeft voldaan.
Moe van alle indrukken is kalf 9437 er maar even bij gaan liggen.
Norbert Knufings broer Werner haalt kalveren op in een ander gebied, tussen Varsseveld en Groenlo. Even later arriveert ook hij.
Deze kalveren worden bij de groep gevoegd die Norbert al had gebracht.
Daarna beginnen de broers hun dieren te sorteren. Ze scheiden vaarzen en stieren, sorteren vervolgens op ras (en kleur) en beoordelen de dieren op hun gewicht. ,,Zware zwartbonte kalveren gaan vaak naar rosékalverhouders, de lichtere naar veehouders met witvlees."
Kalf 9437 bij zijn nieuwe groepsgenoten. Het zijn de betere jongens van de klas; stuk voor stuk zware en gespierde nuka's.
Het laden en afleveren van kalveren is een klus die van de middag in de avond doorloopt. Het avondeten schiet er dan nog wel eens bij in. De eigenaresse van Gelka weet dat, dus zorgt zij voor brood met een spiegelei voor alle aanwezigen.
Na de koffiepauze loopt Knufing de verschillende groepen nog eens langs om zijn dieren te taxeren. Nu de kalveren bij elkaar staan, kan hij ze in alle rust met elkaar vergelijken en in zich opnemen. Zo maakt hij voor zichzelf een inschatting van de waarde van de individuele dieren.
De scanlijst die het verzamelcentrum uitdraait van de door hem aangevoerde dieren, is een handig hulpmiddel voor de veehandelaar. Ras en geslacht worden in een drielettercode genoteerd. Erachter staan de leverancier en de prijs.
Uiteindelijk bepaalt de inkoper van de kalverintergraties de definitieve prijs. Daarbij spelen vooral ras en soort een rol. Praktisch alle kalveren worden echter ook gewogen. Die informatie komt op de stallijst voor de kalvermester. Die werkt vaak op contractbasis, waarbij groei een belangrijke factor is. Zo is het startgewicht van de kalveren, en daarmee van het koppel, bepaald.
De wat gespierdere dieren gaan naar Alpuro. Nu hij aantallen weet, kan commissionair Henk Essink een planning maken. Hij belt de afnemers hoe laat de kalveren ongeveer op hun bedrijven worden geleverd.
Berry Waenink (voorgrond) van Gelka selecteert verder. Dieren van Knufing worden mogelijk bij andere groepen gevoegd om uniforme groepen te krijgen qua omvang en soort voor de verschillende afnemers. Met een scanner worden de oornummers van die groepen afgelezen, zodat ze kunnen worden afgemeld bij I&R en overgezet naar het nieuwe UBN-nummer.
De scanner is gekoppeld aan de dieradminstratie van Gelka. Op het scherm is te zien dat ook kalf 9437 wordt afgemeld.
Voor zijn eigen administratie scant Henk Essink de oornummers van de kalveren in de verschillende groepen die hij koopt nog een keer. Met een stift streept hij dieren aan, zodat hij er geen vergeet.
Daarmee zit het werk van de commissionair er nog niet op. Het vervoer moet geregeld worden. Samen met Cristel Waenink maakt hij de vervoersdocumenten in orde.
Als de aanhanger van Knufing al indruk gemaakt zou hebben op ons kruislingkalfje, dan doet het volgende vervoermiddel dat zeker. Een paar uur later arriveert namelijk een grote trailer die de kalveren naar het afleveradres zal brengen.
De blinkende en brandschone bak wordt eerst voorzien van een vers laagje stro. Ook de klep wordt rijkelijk bestrooit. Optisch bedrog voor de kalveren die door de vertrouwde ondergrond makkelijker instappen.
De klaarstaande kalfjes worden groep voor groep geladen. Dit gebeurt in alle rust. Met zachte hand worden de dieren door hun begeleiders de juiste kant op geloodst.
Dan is ook de groep met kruislingen aan de beurt. Achter elkaar aan, door de gangen, tussen de andere hokken door leidt de route naar de vrachtwagen.
Monter stapt 9437 als eerste de grote wagen in. Waarna de rest van de groep zijn goede voorbeeld snel volgt.
Als alle dieren aan boord zijn, gaat de klep dicht. Na een ritje van een goed uur komt het kalf aan op een vleeskalverbedrijf in Speuld (Gld.).
