Hoe ís het toch mogelijk dat in Portugal melk in de supermarkt ligt voor 39 cent per liter, terwijl de kosten om een liter melk te produceren hier een van de hoogste van Europa zijn? Dat was een van de vragen die steeds weer terugkwamen tijdens een ‘crisisberaad’ met melkveehouders in Lissabon afgelopen week. De bijeenkomst was bedoeld om problemen boven water te krijgen en om zodoende naar voorstellen voor maatregelen toe te werken.
Onmacht en corruptie
De boeren brachten onder andere de volgende problemen naar voren:
• De huidige lage melkprijs in combinatie met hoge productiekosten zorgen ervoor dat melkveehouders verlies maken. Als dit voortduurt, gaan binnen afzienbare tijd talloze bedrijven sluiten.
• Bovenop de mondiale crisis komt de lage prijs in Portugal extra hard aan door de binnenlandse machtsstrijd.
• Melkveehouders zijn politiek gezien slecht vertegenwoordigd omdat de belangrijkste boerenorganisatie CAP en de minister van Landbouw niet optimaal functioneren.
• Er zijn nauwelijks melkkopers. Eén groep, Lactogal, heeft 80 procent van de markt.
• Er is een groot probleem met dubbele petten. De leiders in de federatie van melkveehouders zijn dezelfde personen als de leiders in de associatie van zuivelindustrie en dat zijn ook de leiders van coöperatie Lactogal. De verscheidenheid aan belangen wordt dus niet politiek vertegenwoordigd.
• Veel hoge posities worden al tientallen jaren door dezelfde personen bekleed. Dit werkt corruptie in de hand.
• De retail (supermarkten) is steeds meer geconcentreerd, heeft dus veel macht. Zij is in een strijd verwikkeld met Lactogal en zal wanneer ze maar kan melk uit het buitenland inkopen. De boeren zijn hiervan de dupe.
Oftewel: er ligt melk van 39 cent in het schap omdat die twee machtige blokken, industrie en supermarkten, samen ruziën en de overheid niet ingrijpt. Zo komt er ‘overgeschoten’ Poolse melk bij ons in de schappen. De rest van Europa wil die melk niet hebben omdat overheden elders de eigen boeren wél een handje helpen.
‘Quotum moet blijven’
De problemen zijn een reden voor boeren om opnieuw aan te dringen op behoud van het quotumsysteem. En op extra steun voor melkveebedrijven. Of het iets gaat helpen is maar de vraag. De voorzitter van het comité dat de inventarisatie leidt, schilderde een zeer somber scenario voor Portugal. We moeten concurreren met de rest, en als dat niet lukt, dan is Portugal geen land voor melkproductie.
‘Koop Portugees’
Na 3 uur debatteren verliet ons groepje van 15 boeren gelaten de vergadering. Sommigen van ons gaan verder met andere manieren van actievoeren, zoals de jonge boer die een supermarktactie voorbereidt (zie zijn T-shirt hieronder). Doel van de actie is om de supermarktklanten te overtuigen dat ze de duurdere, nationale melk (54 cent per liter voor de goedkoopste) moeten kopen, en niet de goedkopere geïmporteerde melk: ‘Koop Portugees, koop geen buitenlandse melk. Zo weet je zeker dat het goed is én ons land wordt er rijker van.
Foto's: Josien Kapma
Te hoge kostprijs
Er is dus een sombere, en binnenlands gerichte stemming, terwijl de mondiale crisis en Europese afspraken toch eigenlijk de grondslag vormen voor de problemen bij melkveebedrijven. Mij werd gevraagd wat de goedkoopste melk in Nederland in de supermarkt kost. Een verzuchting was dat in boeren ons land (landen in Noordwest-Europa zijn een beetje één pot nat hier) bijna voor niks kunnen produceren. ‘Daar kunnen wij Portugezen nooit tegenop!’
Wie helpt mee dit te beantwoorden?
Het t-shirt van de supermarkt-actie
Het crisisberaad
Foto's: Josien Kapma
